Vraag een willekeurige IT-manager wat er gebeurt als de belangrijkste cloudleverancier morgen zijn tarieven met twintig procent verhoogt, en het antwoord is meestal een ongemakkelijke stilte. Niet omdat er geen alternatief bestaat, maar omdat de kosten en de doorlooptijd van een overstap zelden zijn uitgerekend. Precies daar grijpt de Europese wetgever nu in.
Wat de Data Act regelt, en wanneer
De EU Data Act (verordening 2023/2854) is van toepassing sinds 12 september 2025. Voor clouddiensten bevat de verordening een hoofdstuk over overstappen dat in twee stappen werkt. In de tussenfase, die loopt van 11 januari 2024 tot 12 januari 2027, mogen aanbieders alleen nog verlaagde overstapkosten rekenen, en die mogen niet hoger zijn dan de kosten die de aanbieder daadwerkelijk maakt en die direct met de overstap samenhangen. Vanaf 12 januari 2027 vervalt die ruimte volledig: aanbieders mogen dan geen enkele overstapkost meer in rekening brengen. Daarnaast moeten aanbieders al vóór contractsluiting transparant zijn over standaardtarieven, boetes bij vroegtijdige beëindiging en eventuele verlaagde overstapkosten.
Dat is een misverstand dat wij vaak tegenkomen: egress-kosten zijn nu nog niet afgeschaft. Er zit nog ruim vijf maanden tussen vandaag en de volledige afschaffing — en contracten die u vandaag tekent, lopen straks onder een ander regime door.
Waarom vrijwillige oplossingen niet werkten
De cloudmarkt is sterk geconcentreerd. Volgens Synergy Research Group hadden AWS, Microsoft en Google in het derde kwartaal van 2025 samen 63% van de markt voor cloudinfrastructuur in handen: respectievelijk 29%, 20% en 13%. In een markt met die verhoudingen is de kans klein dat overstapdrempels zichzelf oplossen.
Dat blijkt ook uit onderzoek van de Britse mededingingsautoriteit CMA, die in juli 2025 haar marktonderzoek naar clouddiensten afrondde. De CMA constateerde nadelige effecten op de concurrentie, met egress-kosten, afgedwongen bestedingsafspraken en overstapbarrières als kern. Interessanter nog is de bevinding over de gratis-overstapprogramma's die de drie grote aanbieders begin 2024 introduceerden: die kenden een venster van zestig dagen, vereisten voorafgaande aanmelding, dekten geen doorlopend multicloudgebruik en kenden bij twee aanbieders een ondergrens van honderd gigabyte. De CMA constateerde een lage benutting ten opzichte van de omvang van het klantenbestand. Vrijwillige remedies hielpen dus niet — en dat is precies waarom er nu wetgeving ligt.
Exit is inmiddels ook een compliance-eis
Voor financiële instellingen is exit al sinds januari 2025 geen goed voornemen meer maar een verplichting. DORA schrijft voor dat entiteiten vóór het sluiten van een contract alle relevante risico's beoordelen, inclusief de mogelijkheid dat het contract het ICT-concentratierisico versterkt. Ook moeten zij een informatieregister bijhouden van alle contractuele afspraken over ICT-diensten, en moeten zij contracten kunnen beëindigen zonder verstoring van de bedrijfsvoering, zonder afbreuk aan naleving van regelgeving en zonder nadeel voor de dienstverlening aan klanten. Exitplannen moeten uitgebreid, gedocumenteerd, voldoende getest en periodiek herzien zijn.
Ook buiten de financiële sector schuift de norm op. In de herziening van het rijksbrede cloudbeleid van 3 juli 2026 stelt het kabinet dat bij materieel cloudgebruik een gedocumenteerd en door de organisatie zelf getoetst exitplan verplicht is, met een jaarlijkse herijking. Dat plan moet zowel een geplande migratie naar een andere aanbieder als een verstoring van de dienstverlening dekken. Het beleid benoemt concentratie en leveranciersafhankelijkheid expliciet als risico en schrijft voor dat een risico op inmenging door een buitenlandse overheid uitdrukkelijk wordt meegewogen. Wie aan de overheid levert of daar ambities heeft, krijgt deze eisen vroeg of laat doorgelegd.
Wat u nu concreet zou doen
Begin met rekenen in plaats van vermoeden. Bepaal per kritieke dienst wat een overstap zou kosten aan datatransport, herbouw van integraties, herinrichting en dubbele licenties, en hoeveel maanden dat zou duren. Zolang dat getal niet bestaat, is elke onderhandeling er één zonder alternatief — en dat weet uw leverancier.
Leg vervolgens vast wat u nodig hebt om die overstap ook echt te kunnen maken: teruggave van uw data in een bruikbaar, gangbaar formaat, een redelijke transitieperiode na opzegging, medewerking van de leverancier tijdens de migratie, en duidelijkheid over waar uw data staat en hoe u wordt geïnformeerd als dat verandert. En let bij verlengingen die de komende maanden op de agenda staan op looptijden die over 12 januari 2027 heen lopen: een meerjarig contract met overstapkosten die straks wettelijk niet meer mogen, is een contract waarover u nu nog kunt onderhandelen.
Voor de Nederlandse context is de omvang van het speelveld relevant: het CBS becijferde de ICT-investeringen in 2024 op 35,5 miljard euro, goed voor 15,5% van alle investeringen in Nederland, met totale ICT-uitgaven van ruim 82,3 miljard euro. Een paar procent afhankelijkheidskorting is in die orde van grootte geen detail.